Pomorski Zespół Parków Krajobrazowych

Trójmiejski Park Krajobrazowy

  • Trójmiejski Park Krajobrazowy
    Trójmiejski Park Krajobrazowy
  • Trójmiejski Park Krajobrazowy
    Trójmiejski Park Krajobrazowy
  • Trójmiejski Park Krajobrazowy
    Trójmiejski Park Krajobrazowy
  • Trójmiejski Park Krajobrazowy
    Trójmiejski Park Krajobrazowy
  • Trójmiejski Park Krajobrazowy
    Trójmiejski Park Krajobrazowy
  • Trójmiejski Park Krajobrazowy
    Trójmiejski Park Krajobrazowy
  • Trójmiejski Park Krajobrazowy
    Trójmiejski Park Krajobrazowy
  • Trójmiejski Park Krajobrazowy
    Trójmiejski Park Krajobrazowy
  • Trójmiejski Park Krajobrazowy
    Trójmiejski Park Krajobrazowy
  • Trójmiejski Park Krajobrazowy
    Trójmiejski Park Krajobrazowy
  • Trójmiejski Park Krajobrazowy
    Trójmiejski Park Krajobrazowy
  • Trójmiejski Park Krajobrazowy
    Trójmiejski Park Krajobrazowy
  • Trójmiejski Park Krajobrazowy
    Trójmiejski Park Krajobrazowy
  • Trójmiejski Park Krajobrazowy
    Trójmiejski Park Krajobrazowy
  • Trójmiejski Park Krajobrazowy
    Trójmiejski Park Krajobrazowy
  • Trójmiejski Park Krajobrazowy
    Trójmiejski Park Krajobrazowy
  • Trójmiejski Park Krajobrazowy
    Trójmiejski Park Krajobrazowy
  • Trójmiejski Park Krajobrazowy
    Trójmiejski Park Krajobrazowy
  • Trójmiejski Park Krajobrazowy
    Trójmiejski Park Krajobrazowy
  • Trójmiejski Park Krajobrazowy
    Trójmiejski Park Krajobrazowy
  • Trójmiejski Park Krajobrazowy
    Trójmiejski Park Krajobrazowy
  • Trójmiejski Park Krajobrazowy
    Trójmiejski Park Krajobrazowy
  • Trójmiejski Park Krajobrazowy
    Trójmiejski Park Krajobrazowy
  • Trójmiejski Park Krajobrazowy
    Trójmiejski Park Krajobrazowy

OLIWSKIE DOLINY

Dolina Czystej Wody

Zespół dolin oliwskich został uformowany w wyniku działalności wód roztopowych pochodzących z lodowca skandynawskiego. W ten sposób powstał krajobraz o niezwykle urozmaiconej rzeźbie terenu, charakteryzujący się ponadto znaczącym bogactwem flory i fauny.

Na trasie ścieżki wyznaczono 12 przystanków, czas przejścia wynosi około 3h.

 

 

Przystanek 1. – początek ul. Kwietnej

wieża na Wzgórzu Pachołek

Na szczycie pobliskiego wzniesienia (101 m n.p.m.) znajduje się punkt widokowy zwany Pachołkiem. W latach 70. XX wieku zbudowano tu istniejącą do dnia dzisiejszego wieżę obserwacyjną, z której możemy dostrzec nie tylko zabudowania starej Oliwy, ale również porośniętą lasem i porozcinaną licznymi dolinami (Zaklęsy, Dolina Radości, Dolina Oliwskiego Potoku, Dolina Leśnego Młyna) strefę krawędziową Wysoczyzny Gdańskiej. Rozpościera się stąd również wspaniały widok na Zatokę Gdańską. Dawniej tereny rozciągające się wzdłuż Potoku Oliwskiego należały do cystersów, którzy budowali tu liczne zakłady przemysłowe.

młyn w Oliwie

Śladem minionych dziejów jest stary młyn – od 1594 do 1613 roku funkcjonujący jako folusz (miejsce obróbki sukna) a następnie jako młyn zbożowy. W pobliżu znajduje się Dom Bramny (znany również pod nazwą Domu Zarazy). Był on miejscem śmierci zakonników opiekujących się chorymi podczas wielkiej epidemii dżumy w 1709 roku. Stanowił także część dawnej bramy oliwskiego opactwa. Podążając w górę ulicą Kwietną po prawej stronie mijamy zespół domów robotniczych z XIX wieku.

 

Przystanek 2. – skrzyżowanie ul. Kwietnej i Świerkowej

Dochodzimy do budynków, w których obecnie mieszkają dawni pracownicy Lasów Państwowych. Na przełomie XVIII/XIX wieku pobliskie lasy należały do Królewskich Lasów Sobowidzkich, a siedziba nadleśnictwa mieściła się właśnie przy ulicy Kwietnej.

samiec kopciuszka

Stare zabudowania Oliwy stanowią dogodne miejsce do gniazdowania ptaków. W tym punkcie trasy możemy zaobserwować krążące nad naszymi głowami jerzyki, ukrywające się w krzewach wróble i mazurki, a także przesiadujące przy pobliskich domach sierpówki. Teren miejski upodobały sobie również kopciuszki, które swoim porannym śpiewem niejednemu z nas zakłóciły sen. W pobliżu, przy ul. Podhalańskiej znajduje się obiekt cenny przyrodniczo – użytek ekologiczny, powołany w celu ochrony miejsc zimowania nietoperzy. Hibernują w nim nocki rude, nocki Natterera, nocki duże, czasem także gacki brunatne. Ten dawny schron przeciwlotniczy ze względu na zimową populację nocka dużego został też uznany za obszar Natura 2000 (czyli sieć specjalnej ochrony obszarów przyrodniczo cennych dla państw członkowskich Unii Europejskiej).

lepiężnik różowy

 

Dalej idąc ulicą Kwietną mijamy wybudowany w 1874 roku Zameczek Mormonów, który dawniej stanowił pensjonat dla dziewcząt z dobrych rodzin. Obecnie jest to budynek mieszkalny. Na zakończeniu ulicy, po prawej stronie w obniżeniu terenu możemy zaobserwować rozległą połać lepiężnika różowego. Liście tej rośliny mogą osiągać spore rozmiary (1 m długości i 60 cm szerokości) i są one przysmakiem ślimaka zaroślowego. Jednak pierwsze pojawiają się kwiaty (od marca do maja). Gatunek ten występuje na wilgotnych i zasobnych w wapń glebach. Dawniej służył jako lek przeciw dżumie.

 

Przystanek 3. – Kuźnia Wodna

Kuźnia Wodna

Od XVI wieku do 1948 roku nieprzerwanie funkcjonowała tu największa młotownia nad Potokiem Oliwskim. Z dawnego wyposażenia kuźni pozostały stare koła wodne, dębowe wały i olbrzymie młoty.

W pobliżu stoi zaniedbany dwór z XVIII wieku, w którym mieszkali dawni właściciele młotowni. Na niewielkim parkingu przy Kuźni Wodnej znajdują się tablice informacyjne z mapkami i opisem jednej ze ścieżek przyrodniczych na terenie Trójmiejskiego Parku Krajobrazowego. Dookoła placu rosną różne gatunki drzew. Można porównać wygląd liści trzech gatunków klonu – jawora, jesionolistnego i zwyczajnego. Ponadto występują tu takie drzewa, jak: buk pospolity, olsza czarna, wiąz górski, jesion wyniosły, dąb szypułkowy, lipa drobnolistna, brzoza brodawkowata, wierzby iwa oraz krucha, świerk pospolity. Warto też zatrzymać się przy stawie, który upodobały sobie kaczki krzyżówki oraz czaple siwe.

Ponadto można tu czasem spotkać kormorany, łabędzia niemego, kokoszkę, naszą najmniejszą kaczkę – cyraneczkę, zimorodka a także związaną z wodami o górskim charakterze pliszkę górską. Zimą przy odrobinie szczęścia można zauważyć pluszcza, perkozka oraz nurogęsia. Nad taflą wody chętnie żerują jaskółki (dymówki i oknówki) a nocą nietoperze, głównie z gatunku nocek rudy. Kierując się na lewo od kuźni mijamy fragment lasu grądowego, w którym wczesną wiosną kwitnie łuskiewnik różowy. Roślina ta jest pasożytem korzeni niektórych drzew, posiada olbrzymie okryte łuskami kłącze (osiągające wagę do 5 kg).

Przystanek 4. – Dwór Oliwski

Dwór Oliwski

Naszą uwagę przyciąga odrestaurowany dwór z końca XVIII wieku, który wraz ze wzniesionymi na dawnych fundamentach budynkami został przeznaczony na ekskluzywny, pięciogwiazdkowy hotel. Na jego terenie rośnie wiele egzemplarzy starych drzew, takich jak: lipa drobnolistna, świerk pospolity, cis pospolity, żywotnik olbrzymi. Naprzeciwko znajduje się kolejny staw, który oprócz ptaków przyciąga też płazy.

Każdego roku do rozrodu przystępują tu żaby trawne, moczarowe a także ropuchy szare. W czasie wędrówek do wody płazy te masowo giną na pobliskich jezdniach (ul. Kwietna, ul. Bytowska). Dno doliny zajmują utworzone w połowie lat 70. XX wieku ogródki działkowe. Stosowane środki chemiczne, spływ ścieków fekalnych do Potoku Oliwskiego, jak również ogrodzenie będące barierą dla migrujących zwierząt mają zdecydowanie niekorzystny wpływ na środowisko Doliny Radości. Z drugiej strony – duża liczba drzew i krzewów owocowych stanowi obfite źródło pokarmu dla wielu zwierząt, a sama obecność ogródków chroni ten piękny teren przed zabudową i ewentualnymi inwestycjami.

żaba trawna

 

Zdarza się, że posadzone przez człowieka rośliny ogrodowe, jak choćby tulipany czy szafirki, rozprzestrzeniają się poza teren działek. Rosnący w pobliżu stawu orzech włoski to z kolei pozostałość po dawnym sadzie. Ciekawostką jest, że w odległości kilometra od tego punktu znajdowała się największa na Pomorzu skocznia narciarska. Została wybudowana prawdopodobnie na początku XX wieku, ale zaniedbana uległa zniszczeniu.

 

 

Przystanek 5. – Dolina Czystej Wody

Dolina Czystej Wody

W 2006 roku został tu utworzony użytek ekologiczny, w celu ochrony podmokłej łąki wraz z rosnącymi na niej storczykami. Po lewej stronie mamy fragment lasu grądowego. W drzewostanie występują: grab zwyczajny, dąb szypułkowy, lipa drobnolistna a także wprowadzona przez człowieka sosna zwyczajna. To żyzne siedlisko wyróżnia się bogatym runem. Wczesną wiosną dominuje tu zawilec gajowy, później pojawiają się gajowiec żółty, gwiazdnica wielkokwiatowa, przytulia wonna oraz jaskry, a następnie szereg innych typowo letnich roślin, takich jak: pszeniec gajowy i dziurawiec zwyczajny.

 

 

dziurawiec zwyczajny

Warto też zwrócić uwagę na dobrze nam znaną z dziecięcych zabaw roślinę o żółtych kwiatach. Jest to niecierpek drobnokwiatowy. Gatunek ten został zawleczony do naszego kraju z Azji i rozprzestrzenił się na zbiorowiska leśne. Z tego samego kontynentu pochodzi niecierpek gruczołowaty o dużych różowych kwiatach, którego będziemy mogli zaobserwować w pobliżu punktu 6. Gatunek ten preferuje tereny podmokłe. Natomiast rodzimy dla nas jest niecierpek pospolity, wyróżniający się sporej wielkości żółtymi kwiatami. Przy szlabanie blokującym wjazd do doliny rośnie bluszcz pospolity. Kilkanaście metrów dalej występuje typowy dla gór i przedgórzy bez koralowy. Krzew ten może dorastać do 4 metrów wysokości. Spośród niewielkich mieszkańców okolicy na uwagę zasługują ryjówki. Czasami można je dostrzec na drodze wzdłuż łąki, niestety przeważnie martwe. Ssaki te wyróżniają się charakterystycznie wydłużonym ryjkiem (stąd nazwa). Żywią się dżdżownicami, owadami oraz ślimakami.

Przystanek 6. – Łąka

bocian biały

Wędrując szeroką, piaszczystą drogą mamy doskonałą sposobność do obserwacji roślinności charakterystycznej dla przydroży. Rosną tu między innymi: pięciornik gęsi, lnica pospolita, podbiał pospolity, żmijowiec zwyczajny, cykoria podróżnik, chaber bławatek, mak polny, bratek polny, skrzyp polny, krwawnik pospolity, babka lancetowata i zwyczajna, wrotycz pospolity, nostrzyk biały. Ponadto mamy okazję zapoznać się z ekosystemem półnaturalnym, jakim jest łąka. Jego funkcjonowanie uzależnione jest od człowieka. Łąkę „podtrzymuje” koszenie. W miejscach, gdzie jest ono zaniechane, następuje sukcesja: zaczynają wkraczać rośliny niezwiązane z łąką, między innymi krzewy i młode drzewa, takie jak sosna, brzoza, czy topola osika.

przestrojnik jurtina

Niekoszone powierzchnie, zajęte przez niskie zadrzewienia, pełnią bardzo istotną rolę w przyrodzie. Kolczaste i cierniste krzewy są miejscem bytowania gąsiorka, który chętnie ukrywa w nich swoje gniazdo. Ponadto nabija na kolce upolowaną zdobycz, tworząc w ten sposób swego rodzaju spiżarnie. Porośnięte trawą otwarte przestrzenie są miejscem życia wielu organizmów. Żerują tu ptaki, takie jak: bocian biały, paszkot, śpiewak, lerka, szpak, kruk, myszołów.Ciepłe murawy przyciągają gady a kwieciste łąki owady. Pierwszą z wymienionych grup reprezentuje tu przede wszystkim jaszczurka żyworodna, a drugą cieszące się sympatią ludzi motyle – rusałki: pawik, pokrzywnik, admirał, osetnik, kratkowiec, przestrojnik, karłątek kniejnik, bielinek bytomkowiec, listkowiec cytrynek, czerwończyk dukacik czy modraszek ikar.

Przystanek 7. – Dębowa szkółka

kamień upamiętniający Międzynarodowy Rok Lasów

Dochodzimy do kolejnego szlabanu odgradzającego wjazd do lasu. Naszym oczom ukazują się efekty gospodarki leśnej. Kiedyś został tu nasadzony przez człowieka świerk pospolity, którego naturalny zasięg geograficzny nie obejmuje Pomorza. W związku z tym, że siedliska nie są dla niego naturalne, drzewa są osłabione i łatwo padają łupem korników oraz grzyba – huby korzeniowej. W tym punkcie naszej ścieżki widzimy, że znaczna część świerka została już wycięta, a w jego miejsce posadzono dęby, zgodne z grądowym siedliskiem. Na pamiątkę sadzenia lasu został wkopany kamień, upamiętniający jednocześnie międzynarodowy rok lasów. Całość została ogrodzona tymczasowym płotem, chroniącym młode drzewa przed zgryzaniem przez leśną zwierzynę.

sarna

Wytyczona droga jest również wynikiem działań gospodarczych. Została ona utwardzona i umocniona żwirem, co ułatwia wywóz ściętych drzew z lasu bez rozjeżdżania ścieżki. Po prawej stronie mijamy wkomponowany w pozostały drzewostan płat modrzewia. Przy rowach po obu stronach drogi dominuje sit a miejscami pojawia się tojeść gajowa. Kilkaset metrów za wzniesieniem, na którym dokonano niemal zupełnego zrębu (pozostawiając tylko na szczycie niewielki płat modrzewia), dochodzimy do miejsca, w którym zbiegają się dwa szlaki. Podążając ścieżką w prawo docieramy do kolejnego punktu na trasie naszej wycieczki.

 

Przystanek 8. – Grupa daglezji

Kamienna Twarz

Podchodząc pod wzniesienie mijamy egzotyczne, pochodzące z Ameryki Północnej drzewa. Są to posadzone przez człowieka daglezje. Odchodząc lekko w prawo dojdziemy do kolejnej oliwskiej ciekawostki, jaką jest „Kamienna Twarz”. Głaz ten leży w płytkim wąwozie, a jego urzeźbienie stanowi zagadkę: nie wiadomo, czy jest dziełem natury, czy raczej człowieka. Być może było to miejsce pogańskiego kultu religijnego. Powracając na trasę ścieżki wiosną i latem możemy usłyszeć śpiew kilku leśnych gatunków ptaków.

sromotnik bezwstydny

 

W miejscach z odsłoniętymi korzeniami powalonych drzew chętnie przebywa strzyżyk, gdyż stanowią one dogodne kryjówki, w których umieszcza gniazdo. Bukowe fragmenty starodrzewu upodobała sobie muchołówka mała. Niewątpliwie łatwiej jest ją usłyszeć niż zobaczyć. Ten rzadki dla obszaru Polski gatunek w naszych lasach występuje dość licznie. Można go zaobserwować najwcześniej dopiero na przełomie kwietnia i maja, ponieważ do pokonania ma długą trasę wędrówki z Indii, gdzie zimuje. Jeżeli poczujemy nieprzyjemną woń, to prawdopodobnie w okolicy rośnie sromotnik smrodliwy (pojawia się od lipca do listopada). Owocniki tego grzyba roztaczają zapach gnijącej padliny. Ma to na celu zwabienie much i innych owadów, które zjadają i rozsiewają zarodniki. W runie dominuje przytulia wonna, miejscami rośnie też konwalia majowa.

 

Przystanek 9. – Wzniesienie Marii

borowik

Tu przecinają się dwa szlaki turystyczne – czarny i żółty. Prowadzą one do Doliny Świeżej Wody, zwanej też Doliną Ewy. Szlak żółty biegnie wzdłuż zachodniej granicy rezerwatu „Źródliska w Dolinie Ewy”, zaś czarny przecina chroniony obszar rezerwatu. Szczyt wzniesienia to doskonałe miejsce do krótkiego odpoczynku po długim marszu. Przy okazji można się zaznajomić z przebytą trasą, gdyż znajdują się tu tablice z mapami. W ubogim runie występują między innymi: borówka czarna, przytulia wonna, konwalia majowa, konwalijka dwulistna oraz zawilec gajowy. Warto również zwrócić uwagę na przedstawicieli grzybów – na zboczu można nawet znaleźć borowika. Na gładkiej korze okolicznych buków zaobserwujemy z kolei grzyby zlichenizowane – porosty. Przeważają wśród nich formy skorupiaste, takie jak: rozsypek srebrzysty, liszajec czy misecznica. Ponadto występuje tu obrost drobny – gatunek azotolubny, mający postać drobnych, szarych, silnie podzielonych listeczków. Kierujemy się ścieżką w dół, podążając czarnym szlakiem.

 

Przystanek 10. – Rezerwat „Źródliska w Dolinie Ewy”

wawrzynek wilczełyko

W 1983 roku na powierzchni 12,04 ha został utworzony rezerwat przyrody. Chroni on naturalne źródliskowe zbiorowiska roślinne, głównie łęgowe, ziołoroślowe i szuwarowe z rzadko spotykanym na niżu szuwarem manny gajowej. Na obszarze tym stwierdzono ponad 180 gatunków roślin naczyniowych. Warte uwagi są: podlegające ochronie częściowej, listera jajowata oraz wawrzynek wilczełyko. Ponadto rośnie tu dużo gatunków górsko-podgórskich, takich jak: olsza szara, przetacznik górski, tojeść gajowa, manna gajowa, niezapominajka leśna i kozłek bzowy. Występujące w rezerwacie drzewa iglaste, głownie świerk pospolity, przyciągają najmniejsze europejskie ptaki – zniczka i mysikrólika. Wymienione gatunki prowadzą dość skryty tryb życia, a ich śpiew jest na tyle cichy, że trudno go wyróżnić w mnogości wiosennych trelów. śpiewak

Jeśli w tym miejscu poświęcimy chwilę na wsłuchiwanie się w śpiew ptaków, naszą uwagę z pewnością przykuje zięba, jako najczęściej spotykany leśny ptak oraz gatunek o bardzo donośnym głosie, jakim jest śpiewak.

Mijamy granicę rezerwatu (rozpoznamy to po zielonych pasach na drzewach) i skręcamy w prawo na drogę łączącą Owczarnię z Oliwą. Wybierając kierunek w lewo dotarlibyśmy do położonego na granicy lasu ośrodka jeździeckiego w Owczarni. Podążamy drogą wysadzoną okazałymi lipami oraz dębami, wśród których bezpośrednio po wyjściu z rezerwatu znajduje się kasztanowiec zwyczajny. Nie jest to nasz rodzimy gatunek drzewa – pochodzi on z Bałkanów.

 

Przystanek 11. – Młyn Prochowy

Młyn Prochowy

Po prawej stronie, wzdłuż cieku wodnego rozpościera się łęg jesionowo-olszowy − podmokły i jednocześnie bardzo żyzny typ lasu. Łęgi zapewniają ptakom różnorodność pokarmową i stwarzają wiele miejsc do ukrycia gniazda. Podążając cały czas równolegle do Potoku Prochowego docieramy do kolejnej zabytkowej budowli, jaką jest Młyn Prochowy. Od końca XVI wieku mielono w nim składniki prochu strzelniczego, a od 1822 roku zaczął funkcjonować jako młyn zbożowy. Mijając ogrodzenie otaczające teren Miejskiego Ogrodu Zoologicznego przechodzimy przez brzozową aleję, gdzie po prawej stronie mamy użytkowane przez ogród łąki.

klon polny

 

Przydrożne drzewa obfitują w różnowymiarowe dziuple, z których korzystają, między innymi, ptaki, takie jak bogatka, modraszka, sikora uboga, pleszka a nawet kaczka krzyżówka. Wśród roślin składających się na florę tego miejsca zwraca uwagę lucerna siewna. Z ciekawych drzew warto wspomnieć o klonie polnym, którego niewielkie okazy możemy zaobserwować przy skrzyżowaniu ulic Kościerskiej i Bytowskiej.

 

Przystanek 12. – ul. Kościerska

odnożyca mączysta

W połowie ulicy Kościerskiej, za wypływającym z ogrodu zoologicznego uregulowanym potokiem, rosną dorodne egzemplarze jesionu wyniosłego, klonu zwyczajnego i kasztanowca zwyczajnego. Na ich korze możemy zaobserwować bogactwo porostów charakterystycznych dla drzew przydrożnych. Dominują gatunki skorupiaste, widoczne w postaci różnobarwnych plam (między innymi jasnozielona misecznica bledsza). W wyższych partiach pni można natomiast dostrzec zielone krzaczkowate plechy mąkli tarniowej oraz podobne do niej odnożyce (głównie odnożycę mączystą). Ich obecność świadczy o stosunkowo niskim stopniu zanieczyszczenia powietrza w tym rejonie.

jeż wschodni

 

 

Wiosną o zmierzchu aktywne stają się jeże. Ssaki te żywią się głównie dżdżownicami, ślimakami oraz innymi drobnymi zwierzętami. Sen zimowy spędzają w gnieździe przygotowanym w liściastej ściółce.

 

 

 

ZAPRASZAMY NA SPACERY!!!